Ngoài những quy tắc chung để phát triển và rèn luyện ý chí được đưa ra ở chương trước, chúng tôi mời bạn bồi bổ và củng cố ý chí bằng nguồn cảm hứng từ lời nói của một số nhà tư tưởng và nhà hành động vĩ đại trên thế giới.
Điều quan trọng nhất là cá nhân phải phát triển, trau dồi và rèn luyện ý chí của mình sao cho có thể đặt nó dưới ảnh hưởng của phần cao hơn trong hiện hữu tinh thần và đạo đức của mình. Trong khi ý chí được sử dụng một cách hiệu quả nhất trong việc phát triển và rèn luyện trí tuệ và xây dựng tính cách, thì bản thân ý chí cũng phải được rèn luyện để thường xuyên làm theo sự hướng dẫn của trí tuệ và chịu ảnh hưởng của cái mà chúng ta gọi là tính cách.
29. Ý CHÍ
Các hoạt động của ý chí tạo thành loại quá trình tinh thần lớn thứ ba. Các nhà tâm lý học luôn khác nhau rất nhiều trong ý tưởng về hoạt động này là gì. Ngay cả ngày nay, thật khó để có được một định nghĩa từ điển về ý chí phù hợp với quan điểm tốt nhất về chủ đề này.
28. LẬP LUẬN SAI LẦM
Ý kiến sai lầm được định nghĩa là ‘luận cứ hoặc cách tranh luận vô căn cứ, tuy có vẻ mang tính quyết định trong một vấn đề nhưng thực chất không phải như vậy; hoặc một tuyên bố hoặc mệnh đề sai lầm mà lỗi không dễ thấy.
27. LẬP LUẬN SUY DIỄN
Chúng ta đã thấy trong chương trước rằng từ những sự kiện cụ thể, chúng ta suy luận theo cách quy nạp đến những nguyên tắc hoặc sự thật chung. Chúng ta cũng đã thấy rằng một trong những bước của lập luận quy nạp là kiểm tra giả thuyết bằng lập luận suy diễn. Bây giờ chúng ta cũng sẽ thấy rằng kết quả của lập luận quy nạp được dùng làm tiền đề hoặc cơ sở cho lập luận suy diễn.
Lập luận, bước lớn thứ ba trong tư duy, có thể nói là việc thiết lập những chân lý mới từ những chân lý cũ, những phán đoán mới từ những phán đoán cũ, những sự kiện chưa biết từ những sự kiện đã biết; tóm lại, là chuyển một cách logic từ cái đã biết đến cái chưa biết, sử dụng cái đã biết làm cơ sở cho cái chưa biết mà người ta đang muốn biết.
24. NHỮNG QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA TƯ DUY
Liên quan đến chủ đề này, chúng tôi kêu gọi học viên chú ý đến các Quy luật cơ bản của tư duy nổi tiếng đã được công nhận là có giá trị từ thời các nhà logic học Hy Lạp cổ đại. Những luật này là hiển nhiên và không thể bác bỏ được. Chúng là những tiên đề. Jevons nói về chúng: 'Học viên hiếm khi có thể thấy ngay được ý nghĩa và tầm quan trọng đầy đủ của chúng. Mọi lập luận đều có thể được giải thích khi những luật hiển nhiên này được chấp nhận; và sẽ không quá khi nói rằng toàn bộ logic sẽ rõ ràng đối với những ai thường xuyên sử dụng những luật này làm chìa khóa cho mình’.
Chúng ta đã thấy một số bước của quá trình tinh thần, trong đó những cảm giác đơn giản được chuyển thành cảm nhận và sau đó thành khái niệm hoặc ý tưởng chung. Việc hình thành khái niệm được coi là bước quan trọng đầu tiên trong tư duy. Bước quan trọng thứ hai trong tư duy là sự hình thành ‘phán đoán’. Định nghĩa về ‘phán đoán’, như thuật ngữ này được sử dụng trong logic; là ‘sự so sánh trong tâm trí hai ý tưởng về sự vật và xác định xem chúng đồng thuận hay không đồng thuận với nhau, hay cái này có thuộc về cái kia hay không. Do đó, phán đoán là (a) khẳng định hoặc (b) phủ định, như (a) 'Tuyết có màu trắng' hoặc (b) 'Toàn bộ người da trắng không phải là người châu Âu’.
Trong chương trước chúng ta đã tìm hiểu quá trình khái niệm hóa - hình thành các khái niệm. Ý tưởng về một loại sự vật hoặc phẩm chất chung là một khái niệm. Mỗi khái niệm chứa đựng những phẩm chất chung cho tất cả các cá thể trong loại, nhưng không phải những phẩm chất chỉ liên quan đến các loại nhỏ hoặc các cá nhân.
Quá trình khái niệm hóa đã được Gordy định nghĩa rõ ràng là ‘hành động của tâm trí nhờ đó nó hình thành ý tưởng về một loại (class); hoặc hành động của tâm trí cho phép chúng ta sử dụng những cái tên chung một cách thông minh’. Ông nói thêm: ‘Tất nhiên, cần hiểu rằng tôi đang dùng từ ‘loại’ để biểu thị một số lượng không xác định các cá nhân giống nhau ở một số điểm nhất định’.
20. TRÍ TUỆ
Nhóm các trạng thái hoặc quá trình tinh thần được tập hợp dưới cái tên ‘các quá trình trí tuệ’, tạo thành nhóm lớn thứ hai của các trạng thái tinh thần, hai nhóm còn lại lần lượt là ‘cảm nghĩ’ và ‘ý chí.
19. CẢM XÚC VÀ HẠNH PHÚC
‘Hạnh phúc’đã dược định nghĩa bởi một chuyên gia uy tín là ‘cảm xúc dễ chịu phát sinh từ việc thỏa mãn mọi ham muốn; sự tận hưởng niềm vui không đau đớn’. Một người khác đã nói rằng ‘hạnh phúc là trạng thái trong đó mọi ham muốn đều được thỏa mãn’. Nhưng những định nghĩa này đã bị tấn công.
18. VAI TRÒ CỦA CẢM XÚC
Người bình thường đánh giá rất thấp vai trò của bản chất cảm xúc trong hoạt động tinh thần của cá nhân. Họ thiên về quan điểm cho rằng, ngoại trừ biểu hiện hãn hữu của một số cảm xúc mạnh mẽ, hầu hết mọi người trải qua cuộc đời chỉ sử dụng khả năng lý luận và phản ánh để giải quyết các vấn đề của cuộc sống và hướng dẫn tinh thần cho các hành động.
17. CẢM XÚC TRÍ TUỆ
16. CẢM XÚC THẨM MỸ
‘Cảm xúc thẩm mỹ’ hàm ý những cảm tưởng cảm xúc (emotional feeling) liên quan đến cảm nhận (perception) về vẻ đẹp (beauty) hoặc gu thẩm mỹ (taste), và vì lý do đó mà chúng ta ‘thích’ hoặc ‘không thích’ một số cảm nhận nhất định về ấn tượng giác quan. Để có được một ý tưởng rõ ràng hơn, chúng ta hãy xem xét ‘vẻ đẹp’ và ‘gu thẩm mỹ’ có nghĩa là gì.
15. CẢM XÚC TÔN GIÁO
‘Cảm xúc tôn giáo’ hàm ý một loại của cảm tưởng cảm xúc (emotional feeling) phát sinh từ đức tin (faith) và niềm tin (belief), hoặc ý thức về sự hiện diện của các sinh vật, quyền năng, thực thể hay thế lực siêu nhiên (supernatural beings, powers, entities, forces). Dạng cảm xúc này được coi là khác biệt với các cảm xúc đạo đức và luân lý, mặc dù thường được thấy có liên quan đến chúng.
Khi con người trở thành một động vật xã hội, họ đã phát triển những nét tính cách mới, thói quen hành động mới, lý tưởng mới, phong tục mới, và do đó những cảm xúc mới. Những cảm xúc được hoan nghênh lâu dài và biểu hiện lâu dài bởi chủng tộc ít nhiều sẽ trở thành bản năng, và được truyền đi dưới một trong hai hình thức (a) một kích thích di truyền, cũng giống với, nhưng thấp hơn về mức độ và sức mạnh, so với những cảm xúc sơ đẳng hơn; hoặc (b) một xu hướng được di truyền để thể hiện cảm tưởng cảm xúc thu được (acquired emotional feelings) khi xuất hiện các kích thích đủ mạnh. Điều này làm nảy sinh cái mà chúng ta gọi là 'cảm xúc xã hội'.
13. ĐAM MÊ
Phát sinh từ những cảm xúc bản năng cơ bản nhất, chúng ta tìm thấy thứ có thể được gọi là ‘đam mê’. Thuật ngữ ‘đam mê’ đề cập đến những cảm tưởng (feeling) mạnh mẽ trong đó bản năng ích kỷ cơ bản được biểu hiện trong mối quan hệ với người khác, trong giai đoạn cuốn hút (attraction) hay trong giai đoạn chán ghét (repulsion).
Các nhà tâm lý học đã thực hiện nhiều nỗ lực để phân loại cảm xúc, nhưng các chuyên gia uy tín nhất cho rằng ngoài sự thuận tiện thông thường khi xem xét chủ đề, bất kỳ sự phân loại nào cũng vô dụng về mặt khoa học do tính không đầy đủ của nó.